Stichting Natuuronderzoek Nederland

Stichting Natuuronderzoek Nederland heeft als doel het organiseren en beheren van goede en betaalbare accommodatie in natuurgebieden, ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek en monitoring, studie en onderwijs, kunst en cultuur, en het verrichten van veldwaarnemingen.

Wij hadden tot voor kort twee veldstations in gebruik, allebei in panden van Natuurmonumenten – nu nog maar 1. Het staat op de grens met België, in het grensoverschrijdende natuurgebied Kempen~Broek, in Noord Limburg. Het andere stond 16 jaar lang aan de westrand van het Dwingelderveld, in Drenthe.

Beide panden zouden allang gesloopt zijn wegens hun kwetsbare ligging, midden in de natuur; ware het niet dat Natuurmonumenten ze al jaren geleden in tijdelijk beheer gaf aan CareX, huisvester in de tijdelijkheid: zie www.carex.nl ; onder bindende afspraak dat CareX ze in gebruik geeft aan Stichting Natuuronderzoek, vanwege haar door Natuurmonumenten vanzelfsprekend gesteunde doelstelling.

De tijdelijkheid: dat is een bij uitstek rekbaar begrip. In de tijdelijkheid bevindt zich de echt betaalbare ruimte. CareX beheert die professioneel, en biedt die aan op plekken die zich lenen daarvoor; vaak aan precies die partij of persoon die daar gelukkig wordt.

Toelichting op de situatie rond Veldstation Dwingelderveld.

Deze tekst is van 02-10-2025. Op 20-10 is de slotparagraaf over de actuele situatie bijgewerkt.

Achtergrond

Toen CareX het uit ca. 1943 stammende keuterijtje Witteveen 10 in Ansen in beheer kreeg, in 2009, was de hoogbejaarde laatste bewoonster uit het boerengezin Flik kort daarvoor vertrokken. De nieuwe eigenaar, Natuurmonumenten, had al besloten tot sloop; in goed overleg met de provincie.

Reden: de gevoelige ligging midden in de natuur (‘ontstenen’), in combinatie met de vrees dat nieuwe vaste bewoning of recreatieve invulling zou botsen met het beoogde fors omhoogbrengen van de grondwaterstand in de omgeving. Het zandpad erheen wordt in natte periodes niet meer normaal begaanbaar. Dan komt een gewone auto niet meer bij het pand. Dan zijn laarzen nodig.

Als vaste samenwerkingspartner in tijdelijke situaties werd aan CareX door Natuurmonumenten gegund om gedurende drie jaar een proef uit te voeren, waarin Stichting Natuuronderzoek Nederland dit object invulde als veldstation voor wetenschappelijk onderzoek en monitoring. Natuurmonumenten keek hier heel kritisch naar: zou het gebruik als veldstation geen verstoring geven in de directe omgeving, met name het Achterlandse Veen? Zou het onderzoekswerk geen verstoring geven in de te onderzoeken natuur?

Bij de evaluatie in 2012 bleek dat Natuurmonumenten in die drie jaar geen enkele verstoring had geconstateerd als gevolg van dat onderzoekswerk in het veld, of als gevolg van het gebruik van dit pand als veldstation; ook al was dat pandgebruik periodiek best intensief geweest. Uit de eerste rapportage over het gebruik en het verrichte werk in Veldstation Dwingelderveld bleek dat dit veldstation gefungeerd had als uitvalsbasis voor uiteenlopend veldonderzoek, wat geleid had tot een rijke oogst wetenschappelijke publicaties, over onderwerpen die niet alleen Natuurmonumenten, maar ook de provincie Drenthe interesseerden. Veel ervan betrof nieuwe kennis, die zonder dit veldstation niet had kunnen ontstaan.

Aan de Provincie Drenthe vroeg Natuurmonumenten of zij akkoord kon gaan met het voortbestaan van Witteveen 10, als veldstation voor wetenschappelijk onderzoek en monitoring. Dat was akkoord. Schriftelijk bevestigde de Provincie in 2012 dat dit object mocht blijven bestaan als veldstation, mits het in de tijdelijkheid bleef, en mits het geen verstoringsbron werd. Daarop vroeg Natuurmonumenten aan CareX en Stichting Natuuronderzoek Nederland om voor onbepaalde tijd door te gaan met dit goede werk.

Hierop volgden 12 vruchtbare jaren, waarin gewerkt werd aan steeds sterkere datasets en steeds langere meetreeksen op allerlei vlak. In de rapportage van Stichting Natuuronderzoek over 2020 t/m 2024 laat professor Christiaan Both van de Rijksuniversiteit Groningen zien wat bijna 2 decennia werk aan bonte vliegenvangers in relatie tot klimaatverandering oplevert. Het natuurherstel van de vegetatie op het Noordenveld wordt vanuit dit veldstation op de voet gevolgd. Ook in omringende beekdalen wordt veel gedaan. Deze rapportage vind je hier.

De publicaties die zo ontstaan dienen het natuurbeheer in vergelijkbare situaties overal in het land. Veldstation Dwingelderveld biedt betaalbare verblijfsaccommodatie aan studenten, promovendi en professoren van universiteiten uit allerlei landen – op een voor biologen super-inspirerende plek.

Precies dát is wat Stichting Natuuronderzoek met haar veldstations bieden wil: plekken die passie genereren voor natuur en landschap. Hoe meer geïsoleerd en afgelegen, hoe beter het veldstation. Als je de deur uit stapt sta je IN de natuur. Daar dringen de onderzoeksvragen & antwoorden zich als vanzelf aan je op. Veldstations werken ook geweldig als retraite, om in volledige focus een boek of artikel te schrijven, of kunst te realiseren, zonder andere afleiding dan de natuur. Veldstation Dwingelderveld is één van de stilste plekjes van het land, en is ook in dat opzicht uniek te noemen.

Ontwikkelingen

Met de stroom publicaties onverminderd groot, de rapportages steeds keurig op tijd, geen enkel beroep op financiële ondersteuning bij onderhoud, en nooit ook maar 1 klacht over wat dan ook, leek Veldstation Dwingelderveld nog heel lang voort te kunnen in de tijdelijkheid. Intussen echter was rayon Drenthe Zuid van Natuurmonumenten op een lucratief idee gekomen. Deze locatie is zó mooi, die plek is zó bijzonder – zou dit geen ideale Buitenleven-situatie zijn? Een sterke bron van inkomsten voor Natuurmonumenten als eigenaar (check www.buitenlevenvakanties.nl) ?

Natuurmonumenten liet haar rentmeester contact opnemen met de provincie Drenthe hierover. Die reageerde als door een wesp gestoken. Als op deze plek een vakantiewoning komt waar veel geld voor betaald wordt, dan moet je daar goed bij kunnen komen, ook als oudere, of als gehandicapte persoon. Dan moet je niet met je auto een meertje induiken als het eens stevig geregend heeft. Dan moet dus de grondwaterstand weer omlaag. En, by the way, had Natuurmonumenten niet getekend voor de sloop van dit object, om te voorkomen dat het een vakantiewoning worden zou?

De teleurstelling was groot, De provincie drong aan. De gedeputeerde belde met de directie in Amersfoort. Natuurmonumenten besloot om Witteveen 10 alsnog te slopen. CareX en Stichting Natuuronderzoek werd niets verteld – wij kregen dit via-via te horen in de zomer van 2023, als een gerucht. In de zomer van 2024 stond ineens een vleermuizenonderzoeker in de keuken, die opdracht had van Natuurmonumenten om faunaonderzoek te doen. Dit deed de alarmbel afgaan. Het bestuur van Stichting Natuuronderzoek (een oud-bestuurslid van Natuurmonumenten daarin) schreef een nette brief aan het bestuur van Natuurmonumenten, met het verzoek/aanbod om twintig minuten aan te mogen schuiven bij hun bestuursvergadering.

Vorige week kregen wij van de vice-voorzitter van het Natuurmonumenten-bestuur te horen dat onze brief niet in behandeling genomen is. Waarom niet, dat is onbekend. De interne procedure wordt aangepast om herhaling te voorkomen. Maar hiermee bleef de weg naar tijdig bestuurlijk overleg over dit veldstation wel onterecht afgesloten. Excuses zijn aangeboden. En nu?

Op 3 september 2024 kreeg de directeur van CareX plotsklaps een mail van Eric Menkveld, rayonbeheerder Drenthe Zuid. Of CareX dit object op 12 september 2024 leeg wilde opleveren, want op 15 september werd met de sloop begonnen. CareX weigerde dit, want ze vond dit geen manier van doen. Op haar initiatief zat ze op 27 september met dhr. Menkveld om tafel in het Ruiner beheerkantoor. Toen bleek dat het fauna-onderzoek nog tot oktober 2025 ging duren. Dhr. Menkveld legde uit dat het hoofdmotief voor sloop de eis daartoe was vanuit de provincie Drenthe. Doordat Natuurmonumenten een Buitenlevenwoning had willen realiseren op deze plek, greep de provincie terug op de oorspronkelijke contractbepaling hierover.

Hierna bleef het stil – tot halverwege juli dit jaar. Midden in de zomervakantie viel bij  CareX de aangetekende brief op de mat, met opzegging van de bruikleen van Witteveen 10 per 30 september 2025. Het pand gaat gesloopt worden. Het gesprek eind september 2024, dat plaatsvond op initiatief van CareX en Stichting Natuuronderzoek, was volgens deze brief het opzeggingsgesprek geweest, waarin 1 oktober 2025 genoemd was als de sloopdatum. Uit de terugblik op dit gesprek vanuit CareX, die dhr. Menkveld op 1 oktober 2024 per mail ontving, blijkt nergens iets van een opzegging. Op die mail reageerde hij niet.

De professoren van de vakgroepen in kwestie, van drie verschillende universiteiten, kregen na de zomer de schok te verwerken. Ze klommen meteen in de pen. Aannemend dat de stelling van Natuurmonumenten klopte dat de provincie Drenthe initiatiefnemer was tot deze sloopactie, richtten zij zich tot de Commissaris van de Koning in Drenthe, Drs. Jetta Klijnsma; met de directie van Natuurmonumenten in cc.

Hun verzoek was 1) om de waarde en betekenis van dit veldstation voor het ecologisch veldwerk in Drenthe te erkennen, en 2) om Natuurmonumenten te laten weten dat Witteveen 10 volgens lopende afspraak met de provincie voortbestaan mag, mits het een veldstation blijft, in de tijdelijkheid.

Drie weken later werd CareX gebeld vanuit het managementteam van Natuurmonumenten. De boodschap was dat niet de provincie Drenthe, maar Natuurmonumenten zelf de initiatiefnemer is van deze sloopactie. Reden: dit object zou op een te gevoelige plek staan, midden in de natuur. Het zou de vestiging van otters en kraanvogels verhinderen. En: geconstateerd zou zijn dat in dit veldstation mensen hun vakantie doorbrengen. Ook zou in het waarnemen gewerkt worden met verstorende technieken. Deze argumenten en aantijgingen werden in dat gesprek moeiteloos weerlegd. Nog nooit is door Natuurmonumenten bij Stichting Natuuronderzoek of bij CareX geklaagd over iets. Maar blijkbaar was wel achter onze rug om kwaadgesproken over ons.

De professoren schreven nu half september achtereenvolgens een brief aan de directie van Natuurmonumenten, een mail met deze brief er aan vast aan het bestuur van Natuurmonumenten; en een vriendelijke mail met deze brief er aan vast aan dhr. Menkveld. Daarin wezen ze op de negatieve consequenties van deze sloop op hun langlopende meetreeksen en langjarige werkprogramma’s, en op het feit dat in de overwegingen rond dit sloopbesluit daarmee totaal geen rekening gehouden is. Ze vroegen om 1 jaar uitstel van de sloop, en om goed overleg.

De reactie kwam snel – op 18-09, van Jeroen de Koe, directeur Natuur van Natuurmonumenten; geschreven door dhr. Menkveld. Op de ernstige gevolgen van het wegvallen van dit veldstation voor deze drie ecologie-vakgroepen werd niet ingegaan. Op het verzoek om uitstel van de sloop evenmin. Aan de sloop op 1 oktober werd onverkort vastgehouden. Het mondeling genoemde argument en de aantijgingen werden nu schriftelijk herhaald. Daar werd nog een aantijging aan toegevoegd: van dit veldstation zou veel natuurverstoring uitgaan. Aan het slot van deze brief, ondertekend door Jeroen de Koe, werd gemeld dat deze met bestuur en directie was afgestemd. Zo werd de brief van de drie professoren van tafel geveegd. Tot op heden ontvingen zij geen antwoord.

Actuele situatie

Vervolgens schreven de professoren een nette maar strenge reactie naar de directeur Natuur van Natuurmonumenten, Jeroen de Koe. Het bestuur van Stichting Natuuronderzoek diende bij hem een formele klacht in over hoe dit ging. Wij wilden z.s.m. met dhr. De Koe om tafel en verwachtten van hem dat hij deze sloop zou uitstellen, tenminste tot dat gesprek heeft plaatsgevonden.

CdK Jetta Klijnsma belegde op 29 september crisisberaad tussen Natuurmonumenten, CareX, Stichting Natuuronderzoek en de ecologische wetenschap. Natuurmonumenten hield daarin vast aan de snelle sloop. Dit zou de eis zijn van de provincie, en het is de wens van Natuurmonumenten. Zij acht op de plek van dit veldstation meer rust nodig voor de natuur – nu is het veel te druk daar.

Verderop in ditzelfde gesprek bevestigde dhr. Menkveld dat hij liefst een verhuurbare vakantiewoning zou doen bouwen op deze plek. Jammer dat dat niet mag van de provincie.

Stichting CareX betuigde in een brief aan dhr. Menkveld, met de directie in cc, steun aan de universitaire vakgroepen, die door de sloop in grote problemen komen. Ze bepleitte uitstel van de sloop met 1 jaar. CareX wijst op het feit dat als Natuurmonumenten op deze plek een Buitenleven-vakantiewoning okee vindt, dit professioneel beheerd veldstation op deze plek geen greintje kwaad kan.

RTV Drenthe besteedde aandacht aan deze kwestie, klik hier om het artikel te lezen. De reportage staat eronder (voorafgegaan door wat reclame).

Op 7 oktober werd Witteveen 10 afgesloten van gas, water en elektriciteit. De sloop zelf stond gepland voor 14 en 15 oktober. Natuurmonumenten nodigde ons op 8 oktober voor het eerst in heel dit proces uit voor een (video)gesprek, op 9 oktober; met de directeur Natuur, Jeroen de Koe. Dat gesprek werd een grote teleurstelling. De interne overweging die tot dit sloopbesluit leidde bleef geheel ondoorzichtig. Waarom 1 jaar uitstel van de sloop geweigerd werd, eveneens. Alle voor Jeroen nieuwe historische en actuele (proces)informatie die wij aandroegen werd terzijde geschoven – nul voortschrijdend inzicht.

Een beter in deze werkomgeving gesitueerd veldstation dan dit is niet denkbaar. Wij weten 100 %  zeker dat wat wij doen geen  natuurverstoring teweeg brengt, en niets in de weg zit op het vlak van verdere natuurontwikkeling. Dit keuterijtje met graslandjes heeft historische betekenis als onderdeel van de geschiedenis van dit gebied. Het past prachtig in het landschap. Als veldstation kost het Natuurmonumenten niets, en het levert bizar veel op aan nieuwe relevante kennis over natuur en natuurbeheer. Alternatief onderdak ontbreekt. Langdurige huur van een vakantiewoning waar een zevental onderzoekers in past, inclusief hemelvaart en pinksterweekend, is financieel gezien geen optie binnen de lopende onderzoeksprogramma’s.

U kunt uw mening over deze kwestie mailen naar de directeur Natuur van Natuurmonumenten, dhr. Jeroen de Koe, mailadres: j.dekoe@natuurmonumenten.nl , met in cc dhr. Menkveld:  e.menkveld@natuurmonumenten.nl . Als u die (correct gestelde) mail vervolgens ter info wilt doorsturen naar de voorzitter van Stichting Natuuronderzoek, is dat fijn. Mailadres: lenze@carex.nl

Een bedroefde buurman stuurde een foto van de sloop – zie helemaal onderaan. Het doek is gevallen. Stichting Natuuronderzoek wil achteraf alsnog in goed gesprek met bestuur en directie van Natuurmonumenten. Het lopende wetenschappelijk natuuronderzoek in deze omgeving is door Natuurmonumenten met deze nodeloze, destructieve actie in grote problemen gebracht. Hoe nu?